Pokazy filmów dokumentalnych i wystawy o sztuce outsiderów

Edycja Budżet Obywatelski 2026 Projekt ogólnomiejski - dotyczy całego obszaru Realizacja projektu odbywać się będzie w przestrzeni ogólnodostępnej.

Lokalizacja

Główna lokalizacja: Galeria Stacja Badawcza OUTSIDER art, ul. Kalwaryjska 29 30-504 Kraków, dzielnica Podgórze.

Krótki opis projektu

12 wystaw oraz 12 pokazów filmów dokumentalnych i rozmów o art brut, artystach outsiderach, samoukach, dla których sztuka jest życiem. W trakcie każdego pokazu (do 45 min.) zaprezentowane będą produkcje krótkometrażowe, polskie jak i międzynarodowe.

Opis projektu

Głównym celem zadania jest propagowanie wśród Krakowian wiedzy na temat arteterapii i terapeutycznej wartości twórczości nieprofesjonalnej zwanej też sztuką outsiderów (outsider art.) oraz sztuką art brut twórców borykających się z chorobami psychicznymi. Cel zostanie zrealizowany poprzez: 

1. organizację 12 spotkań filmowych w roku 2027 w każdym miesiącu odbędzie się jeden około 45 minutowy pokaz filmów oraz towarzysząca mu rozmowa z ekspertami i dyskusja z udziałem artystów outsider. Zaprezentowane filmy to krótkometrażowe produkcje dokumentalne zrealizowane w Krakowie, w Polsce i za granicą. 

 2. organizację 12 ogólnodostępnych wystaw prac plastycznych powiązanych tematycznie z filmami.

3. stworzenie archiwum wiedzy o filmach poświęconych tematyce art brut z możliwością udostępnienia go innym zainteresowanym podmiotom, takim jak domy kultury, warsztaty terapii zajęciowej, gabinety psychologiczne i terapeutyczne, uczelnie wyższe.

4. przygotowanie i opublikowanie pracy drukowanej na temat sztuki art brut i tworzących ją artystów związanych z Krakowem, propagującej ideę nieskrępowanej twórczości (która ma wysoką wartość terapeutyczną), nieograniczonej do grona profesjonalistów, dostępnej dla wszystkich osób bez względu na stan zdrowia, wiek, płeć, status materialny, wykształcenie, pochodzenie.

 

Działania w ramach projektu podzielone zostaną na kilka grup. Pierwszą będą stanowić czynności związane z przygotowaniem do realizacji zadania. Należą do nich:

- Stworzenie szczegółowego planu działań

- Zaangażowanie ekspertów, którzy dysponują wiedzą na temat sztuki art. brut, jej twórców oraz dostępności tematycznych dzieł filmowych w Polsce i za granicą, a także pozyskanie autorów publikacji. 

- Zaangażowanie wolontariuszy, których zadaniem będzie organizacja przestrzeni pod pokazy filmowe, dyskusje, wystawy, oraz kompleksowa organizacja samych wydarzeń.

- Stworzenie koncepcji akcji promocyjnych oraz wykonanie, dystrybucja materiałów wizualnych oraz tekstowych promujących projekt i wszystkie odbywające się w jego ramach działania. Materiały wizualne to: plakaty, ulotki, zaproszenia, katalogi (do każdej wystawy powstanie katalog, drukowany w kolorze i na wysokogatunkowym papierze. W sumie powstanie 12 katalogów), banery Internetowe do zamieszczenia na stronach www, zaproszenia.

- Kontakty z autorami materiałów filmowych, zakup praw autorskich oraz pozyskanie wszystkich niezbędnych zgód związanych z pokazami filmów. 

- kontakty z artystami, których prace zostaną zaprezentowane w trakcie 12 wystaw, a także pozyskanie prac, oprawa prac oraz stworzenie koncepcji każdej z wystaw.

- Stworzenie szczegółowego harmonogramu oraz zawartości treściowej 12 pokazów wliczając w to dokonanie tłumaczeń ścieżek dźwiękowych w przypadku filmów obcojęzycznych. 

Druga grupa działań to właściwa realizacja 12 pokazów filmowych. Odbędzie się jeden pokaz miesięcznie w ciągu 12 miesięcy roku 2027. W trakcje każdego z pokazów, zaprezentowane zostaną krótkometrażowe dokumenty o różnej długości, a zatem ich liczba może się w różnych miesiącach różnić. Długość materiału filmowego w trakcje jednego pokazu nie powinna przekraczać 45 minut, co pozwoli wpasować się w możliwości percepcyjne widzów w różnym wieku, w tym rodzin, o zróżnicowanym stanie zdrowia.

Tematyka wszystkich filmów dotyczyć będzie sztuki art brut i outsider art, a zwłaszcza jej twórców, którzy na co dzień borykają się z niepełnosprawnością ze względu na problemy rozwojowe i psychiczne. Stan zdrowia nie stanowi dla nich przeszkody do wyrażania za pomocą sztuki swoich najgłębszych emocji, marzeń do dzielenia się swoją barwną wizją świata z innymi. Zaprezentowane podczas cyklu filmowe portrety niezwykłych artystów, którzy przybliżą publiczności dziedzinę sztuki mniej znaną, czasem ignorowaną, mimo jej ogromnej inkluzywności i rosnącej popularności w Polsce i na całym świecie. 

Każdemu pokazowi towarzyszyć będzie dyskusja i rozmowa z zaproszonymi gośćmi. Znajdą się wśród nich:

- eksperci, którzy zajmują się naukowo dziedziną twórczości pierwotnej, która od zarania dziejów stanowi jedną z najistotniejszych potrzeb i aktywności człowieka. Wspomnianymi krakowskimi ekspertami są: badacze, wykładowcy uczelni artystycznych, dyrektorzy wyspecjalizowanych galerii sztuki, instruktorzy warsztatów terapii zajęciowej, arteterapeuci, psychologowie, artyści, krytycy sztuki, popularyzatorzy outsider art, realizatorzy filmów.

Zaproszeni zostaną - kuratorzy i kolekcjonerzy, którzy zajmują się prezentowaniem i propagowaniem sztuki art brut w światowych muzeach i na międzynarodowych w tym polskich i krakowskich festiwalach. 

- arteterapeuci i psycholodzy, którzy prowadzą warsztaty artystyczne w krakowskich placówkach odnosząc w tym ogromne sukcesy. Pomoże to rozpropagować wiedzę na temat tych miejsc i podejmowanych przez nie działań.

- artyści, utalentowani twórcy z kręgu sztuki outsider, którzy dzięki tworzeniu prac plastycznych w celach auto-terapeutycznych rozwinęli własną kreatywność i pomimo braku wcześniejszej edukacji artystycznej, odnieśli w tej dziedzinie spełnienie i uznanie. 

- bohaterowie filmów, w przypadku gdy ich stan zdrowia pozwala na uczestnictwo w spotkaniu z publicznością.

- widzowie z Krakowa, których udział w rozmowie będzie nieodłącznym elementem spotkań filmowych. 

 

Kolejne działanie to:

stworzenie bazy wiedzy o filmach na temat sztuki art brut i o artystach outsiderach. W Krakowie, w Polsce i na świecie powstają wartościowe filmy, które przybliżają publiczności autentyczną twórczość artystów outsiderów, stanowiąc inspirację dla widzów. Obrazy te okazjonalnie prezentowane są na różnych festiwalach, lecz brakuje jednolitego katalogu tychże dzieł. Niektóre z prac pozostają w cieniu gdyż nie mają dostępu do kanałów dystrybucji. Stowarzyszenie, dysponując już stworzoną internetową bazą, udostępni ją zainteresowanym organizacjom, instytucjom naukowym i innym podmiotom. W celu stworzenia takiej bazy i udostępnienia jej online, zakupiony zostanie specjalny sprzęt komputerowy z dyskiem o pojemności umożliwiającym ewentualne magazynowanie plików filmowych (w przypadku gdy zostaną one przekazane przez autorów)

Miejscem realizacji pokazów filmowych, spotkań dyskusyjnych i wystaw będzie dzielnica Podgórze w Krakowie. Dzielnica ze względu na swoją skomplikowaną historię, pozostawała przez dekady na uboczu modernizacji, która objęła miasto Kraków. Procesy gentryfikacyjne dotarły tam nieco później niż do pozostałych historycznych lokalizacji. Dlatego też zachowany został w znacznym stopniu charakter miejsca, z XIX wiecznymi kamienicami, prywatnymi sklepikami, drobnymi usługami i galeriami sztuki. Pozostali tutaj również pierwotni mieszkańcy dzielnicy, dzieląc z nią trudności ekonomiczne. Z racji zróżnicowanego i autentycznego sąsiedztwa, na Podgórze zaczęły przenosić się instytucje artystyczne prywatne teatry, oryginalne miejsca prezentacji sztuki oraz uczelnie artystyczne. Wśród tych podmiotów prężnie działa galeria Stacja Badawcza OUTSIDER art mieszcząca się przy ulicy Kalwaryjskiej 29, współpracując zarówno ze wspomnianymi instytucjami artystycznymi jak i z lokalnymi mieszkańcami. Ponieważ galeria zyskała renomę i zaufanie wśród krakowian, jest miejscem, w którym odbędą się planowane działania. Galeria dysponuje również sprzętem niezbędnym do zorganizowania wystaw filmowych (rzutnik i ekran, krzesła) oraz przestrzenią do zorganizowania wystaw, wliczając parterową lokalizację (dostępność dla osób z problemami poruszania się)

Niektóre z filmów zostały wyprodukowane przez autorów związanych z Galerią, prezentując osiągnięcia uczestników prowadzonych w niej warsztatów arteterapeutycznych. Placówka inicjuje bowiem działania ukierunkowane na twórczy rozwój człowieka, popularyzuje szeroko pojętą ekspresję wizualną, organizuje warsztaty plastyczne, konkursy, prezentacje filmowe, gromadzi kolekcje sztuki, dokumentuje twórczość  artystów. Jest galerią, biblioteką, miejscem spotkań i konsultacji. Organizacją pracy placówki zajmują się charytatywnie członkowie Stowarzyszenia  Psychiatria i Sztuka im. dr. Andrzeja Kowala pod kierownictwem wykładowczyni prof. Grażyny Borowik. Galeria zapewnia regularne kontakty artystów outsiderów z szerszą publicznością i profesjonalnymi artystami pełniąc rolę integrującą rozmaite środowiska. Odwiedzają ją rodziny, osoby samotne i niepełnosprawne, cierpiące na choroby psychiczne, uznani twórcy różnych dziedzin, artyści nieprofesjonalni, seniorzy, młodzież oraz ci, którzy dopiero zaczynają swoją drogę artystyczną i potrzebują merytorycznego wsparcia, osoby cierpiące ze względu na sytuację materialną, uchodźcy, migranci, kolekcjonerzy, arteterapeuci i inni. 

Cykl pokazów filmowych zapozna widzów z sylwetkami artystów, którzy wywodzą się z wielu grup społecznych. Niektórzy odkryli swój wielki talent w późnym wieku lub w momencie życia gdy byli blisko utraty nadziei na przyszłość. Dobór filmów, dokonany przez specjalistów od arteterapii będzie miał również na celu zachęcenie wszystkich oglądających do podjęcia samodzielnych wyzwań artystycznych lub też zapewnienia jakże potrzebnej arteterapii członkom własnych rodzin. Organizacja wydarzeń w profesjonalnej Galerii nada prezentacji sztuki art brut wysoką rangę i zachęci przyszłych potencjalnych twórców do prezentowania swoich dzieł publiczności.

Kolejnym działaniem zrealizowanym w ramach projektu będzie:

Powstanie autorskiej publikacji na temat sztuki art brut i dotyczącej jej filmografii, na temat utalentowanych artystów tworzących ową sztukę w Krakowie, prezentująca ich biogramy, fotografie ich dział i autorskie wypowiedzi. Informacje zostaną opatrzone komentarzem naukowym jak i popularyzatorskim skierowanym do wszystkich osób mieszkających w Krakowie, potrzebujących arteterapii.  Ostateczną wersję publikacji poznają odbiorcy na koniec projektu. Wszystkie informacje zostaną również zamieszczone w wersji online będąc na bieżąco aktualizowane na stronach internetowych specjalistycznych instytucji.

UZASADNIENIE PROJEKTU

Kraków jest miastem kultury, które może poszczycić się imponującą liczbą najwyższej klasy instytucji kulturalnych, muzeów publicznych i prywatnych oraz galerii sztuki. Prezentowana jest w nich sztuka historyczna, współczesna i popularna. Najrzadziej pokazywana jest sztuka tworzona przez osoby bez formalnego wykształcenia plastycznego, często niepełnosprawne, mimo że jest to sztuba wysokiej wartości artystycznej. Jedynie kilka podmiotów zajmuje się wystawianiem prac twórców nieprofesjonalnych, czyniąc to nieregularnie i okazjonalnie. Odpowiedzią na ów problem jest projekt niniejszego zadania. Wystawy stanowić będą kolejny stopień wtajemniczenia odbiorców projektu w dziedzinę sztuki, której próżno szukać w większości krakowskich galerii. Udostępnienie twórczości outsiderów przez cały rok, w miejscu ogólnodostępnym, pozwoli na zakorzenienie się tej sztuki w świadomości widzów i właścicieli placówek artystycznych.

 Projekt ma na celu na celu wszechstronne zaprezentowanie ogółowi mieszkańców Krakowa sztuki zwanej art. brut, tworzonej przez outsiderów czyli osoby spoza profesjonalnego środowiska artystycznego, często wykluczone ze względu na problemy społeczne, zdrowotne, w tym psychiczne. Dla osób tych, tworzenie sztuki jest nie tylko formą autoterapii ale także jedynym sposobem na wypowiedzenie się, wyrażenie własnej osobowości i komunikację z otoczeniem. To właśnie czyni ten rodzaj sztuki autentycznym i wyjątkowym. Szczegółowy opis procesu twórczego, motywacje artystów, ich życiowe aspiracje i problemy, które można przezwyciężyć dzięki sztuce zostaną zaprezentowane podczas spotkań filmowych. Dokumenty krótkometrażowe przybliżą krakowianom niezwykłe osoby i ich łamiące schematy dzieła.

Mimo, że sztuka outsider jest nieprofesjonalna, może być, mimo tego, trudna w odbiorze dla nieprzygotowanego widza. Każda dziedzina sztuki wymaga od odbiorcy pewnego przygotowania. Projekt odpowiada na tę potrzebę edukacyjną. Prezentacja filmów o artystach i ich procesie twórczym uczyni tę dziedzinę sztuki bardziej dostępną i bardziej zrozumiałą dla szerokiego odbiorcy z Krakowa. 

 Tworzenie sztuki uchodzi za umiejętność ekskluzywną, dostępną tylko dla nielicznych utalentowanych osób, które w dodatku miały możliwość rozwijania swego talentu w procesie edukacji artystycznej. Jednym z celów projektu jest zmiana tego przekonania przez promocję sztuki bardziej dostępnej i demokratycznej. Jest to właśnie sztuka nieprofesjonalna- otwarta dla każdego. Tworzyć ją może utalentowana młodzież, seniorzy, osoby wykluczone lub po prostu szukające przyjaznej, twórczej społeczności. Społeczność taka (powstała na przykład podczas warsztatów arteterapeutycznych) odgrywa  kluczową rolę w budowaniu wsparcia emocjonalnego, zapobieganiu poczucia osamotnienia i izolacji, dostarczaniu satysfakcji z przynależności do grupy, poprawianiu stanu psychicznego wielu osób. 

 Kolejnym z problemów, któremu zaradzić mają działania projektowe jest fakt, że terapeutyczne właściwości sztuki nie są powszechnie znane ani należycie doceniane przez ogół Krakowian. W mieście działa wiele placówek zajmujących się terapią poprzez sztukę, prowadzeniem warsztatów terapii zajęciowej i kompleksową opieką nad artystami o specyficznych potrzebach. Praca specjalistów tych placówek doprowadziła to do odkrycia wielu talentów, których osiągnięcia są doceniane podczas festiwali i konkursów poświęconych sztuce outsiderów w całym kraju i za granicą. Dzieła te można podziwiać podczas wystaw, które regularnie odbywają się w Galerii Stacja Badawcza OUTSIDER art. Polskie metody arteterapeutyczne skutkują bowiem powstaniem prac plastycznych o wysokiej wartości, które są obiektem zainteresowania międzynarodowych kolekcjonerów. Kupowane są bezpośrednio od autorów, a także na targach sztuki outsider w USA, we Francji i Włoszech, w Niemczech i w innych krajach. Dzieła krakowskich outsiderów znajdują się w kolekcjach muzeów sztuki współczesnej w Nowym Jorku i w Paryżu. Dzięki projektowi i odbywającym się w jego ramach wydarzeniom prezentacjom filmów, rozmowom, wystawom, uczestnicy poznają imponującą skalę sukcesów twórców art brut. 

Kolejną potrzebą, na którą odpowiada projekt jest potrzeba twórcza, która jest właściwa wielu ludziom. Dzięki informacji o możliwościach związanych z tworzeniem sztuki przez osoby bez wcześniejszego przygotowania artystycznego, wielu Krakowian którzy myślą o terapii poprzez sztukę (pomagając sobie samym lub członkom swoich rodzin) oraz ci, którzy chcieliby się poświęcić kształceniu w tej dziedzinie, zyskają bezcenną możliwość zapoznania się z tematem. 

Liczba planowanych uczestników biorących udział w projekcie

W każdym pokazie z dwunastu, udział weźmie 50 osób liczba związana jest z limitem miejsc w Galerii. W sumie filmy, wystawy obejrzy przynajmniej 600 widzów.

Opis procesu rekrutacji

Rektrutacja do projektu polega w tym wypadku na dotarciu do odbiorców wystaw, widzów filmów, których cykl (12 spotkań) zostanie zaprezentowany w ramach zadania. Ogłoszenia o pokazach znajdą się w przestrzeni publicznej miasta Krakowa na plakatach umieszczonych w miejscach ogólnodostępnych takich jak miejskie tablice ogłoszeniowe oraz witryny zainteresowanych galerii sztuki. Plakaty zobaczą również osoby odwiedzające wybrane przychodnie i gabinety psychologiczne i szkoły artystyczne. W tychże miejscach oraz w przestrzeniach związanych ze sztuką znajdą się również ulotki informacyjne. Zaproszenia wysłane zostaną do przedstawicieli mediów tradycyjnych oraz internetowych, a także do dziennikarzy społecznych (socialmedia) i za ich pośrednictwem trafią do szerszego odbiorcy. Informacja znajdzie się również na stronach internetowych Stowarzyszenia, Galerii oraz współpracujących z nimi instytucji, zwłaszcza na stronach miasta Kraków poświęconych sztuce.

Wykaz sprzętu przewidzianego do wykorzystania w projekcie

Stowarzyszenie i prowadzona przez nie Galeria dysponują częścią sprzętu niezbędną do wykonania zadania. Jest to profesjonalny rzutnik oraz ekran, komplet krzeseł, oświetlenie. Brakuje natomiast sprzętu komputerowego o pojemności dysku umożliwiającej przechowywanie zgromadzonego materiału filmowego (filmów na pokazy), ułatwiającego również profesjonalną obróbkę tego materiału dodawanie podpisów w języku polskim.

Uzasadnienie potwierdzające spełnienie przez projekt kryterium ogólnodostępności

Projekt - organizacja cyklu 12 spotkań filmowych i wystaw plastycznych w Galerii Stacja Badawcza OUTSIDER art. przy ul. Kalwaryjskiej 29 w dzielnicy Podgórze skierowany jest do szerokiego odbiorcy z miasta Krakowa. Galeria znajduje się w miejscu ogólnodostępnym - w parterowym lokalu przy jednej z głównych arterii dzielnicy Podgórze. Projekt skierowany jest: do wszystkich grup społecznych, z naciskiem na osoby niepełnosprawne i zagrożone wykluczeniem społecznym ze względu na chorobę psychiczną i problemy rozwojowe, do rodzin z uwzględnieniem młodzieży i seniorów i do ogółu Krakowian zainteresowanych sztukami plastycznymi, sztuką filmową jak i terapią przez sztukę (na użytek własny lub członków rodzin). Zarówno kobiety i mężczyźni będą odbiorcami jak i bohaterami prezentowanych filmów, autorami i odbiorcami prac prezentowanych podczas wystaw, jak również osoby o zróżnicowanym pochodzeniu narodowym i etnicznym.

Kosztorys

Nazwa	Opis	Koszt
Skład publikacji	Skład publikacji o art brut i jego twórcach	1 000,00 PLN
Wydruk publikacji	Wydruk publikacji o art brut i jego twórcach, 60 stron, 300 egzemplarzy	8 400,00 PLN
Skład i wydruk katalogów	Skład i wydruk 12 katalogów do wystaw, 32 strony, 100 egzemplarzy każdy	25 200,00 PLN
Materiały promocyjne	Przygotowanie i wydruk plakatów, materiałów promocyjnych. 500 zł zestaw x 12 miesięcy	6 000,00 PLN
Laptop	Zakup komputera z dyskiem do przechowywania materiałów filmowych	2 000,00 PLN
Kurator	Przygotowanie zawartości merytorycznej wystaw, katalogów, 400 zł x 12 miesięcy	4 800,00 PLN
Zaproszenia	Zaproszenia dla przedstawicieli mediów i instytucji związanych ze sztuką Art Brut	750,00 PLN
System zawieszeń obrazów	System zawieszeń obrazów w celu organizacji wystaw	1 100,00 PLN
Opłaty autorskie	Opłaty za udostępnienie filmów	900,00 PLN
		50 150,00 PLN

Harmonogram działań

Nazwa	Opis	Data
Rozpoczęcie działalności - działania organizacyjne	Stworzenie planu realizacji zadania, przydział zadań dla koordynatora, realizujących działania, w tym wolontariuszy	1-5 stycznia 2027 r.
Stworzenie materiałów promocyjnych	Wykonanie projektu identyfikacji wizualnej - logo, zaprojektowanie materiałów drukowanych	1-10 stycznia 2027 r.
Działania merytoryczne	Opracowanie harmonogramu spotkań filmowych, stworzenie treści informacyjnych	1-20 stycznia 2027 r.
Rozmieszczenie materiałów informacyjnych	Wydruk zaproszeń, ulotek, plakatów, zamieszczenie informacji w Internecie, Rozmieszczenie materiałów drukowanych w przestrzeni miejskiej	20 - 24 stycznia 2027 r.
I spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota stycznia 2027 r.
II spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota lutego 2027 r.
III spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota marca 2027 r.
IV spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota kwietnia 2027 r.
V spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota maja 2027 r.
VI spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota czerwca 2027 r.
VII spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota lipca 2027 r.
VIII spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota sierpnia 2027 r.
IX spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota września 2027 r.
X spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota października 2027 r.
XI spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota listopada 2027 r.
XII spotkanie filmowe, wystawa	Organizacja i przeprowadzenie spotkania filmowego, wystawy z towarzyszącym katalogiem	ostatnia sobota grudnia 2027 r.
Prezentacja publikacji	Prezentacja publikacji w formie rozszerzonego katalogu filmów, omawiającego dorobek twórców. Zamknięcie projektu	ostatnia robocza sobota grudnia 2027 r.

Galeria