Tablica informująca o lokalizacji w Julagu I Płaszów

Charakterystyka długoterminowych skutków: Wyniki weryfikacji merytoryczno-prawnej propozycji zadania   „Tablica informująca o lokalizacji w Julagu I Plaszów” Złożonego w ramach Budżetu Obywatelskiego o numerze projektu BO.D13.24/26 wykonana przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa na podstawie § 15 ust.3 uchwały nr XLV/926/26 Rady Miasta Krakowa z dnia 21.01.2026 r. w sprawie Regulaminu Budżetu Obywatelskiego Miasta Krakowa Projekt „Tablica informująca o lokalizacji w Julagu I Plaszów” o numerze BO.D13.24/26 do Budżetu Obywatelskiego został zgłoszony w kategorii Infrastruktura, jako projekt dzielnicowy. Projekt polega na umieszczeniu przy ul. Prokocimskiej (wskazano jako możliwą lokalizację działki 127/10, 130/18, 130/13 lub w pasie drogowym do nich przylegającym) tablicy informacyjnej, która przypomni o istnieniu obozu pracy przymusowej dla Żydów (Julag I), który powstał w połowie 1942 r. pomiędzy ulicą Wielicką, a linią kolejową Płaszów – Kraków. W ostatnich latach dwa obozy: Julag II Prokocim i Julag III Bieżanów zostały upamiętnione stosownymi tablicami. Istnienie Julag I przy ul. Prokocimskiej to nadal zupełnie zapomniany fakt. Uważamy, że należy przypomnieć jego historię. Więźniami obozu byli Żydzi z gett w Krakowie i pobliskich miejscowościach. W chwili założenia obóz podlegał dowódcy SS i policji w dystrykcie krakowskim, a latem 1943 r. został podporządkowany obozowi pracy przymusowej Plaszow (Zwangsarbeitslager Plaszow des SS- und Polizeiführers im Distrikt Krakau). Przez cały okres istnienia Julagu I funkcję komendanta sprawował Franz Josef Müller. Lokalizacja Julagu I była związana z planami rozbudowy krakowskiego węzła kolejowego. Szybki postęp inwestycji opierał się na wykorzystaniu przymusowej pracy więźniów, stąd w obozie skoszarowano ponad 1000 osób, w zdecydowanej większości młodych mężczyzn zdolnych do ciężkiej, fizycznej pracy. W 1943 r. warunki życia więźniów zdecydowanie pogorszyły się. Dochodziło także do selekcji i egzekucji. W czerwcu 1943 r. w Julagu I wybuchła epidemia tyfusu, która znacząco wpłynęła na funkcjonowanie obozu i zdziesiątkowała więźniów. Jesienią tego samego roku przystąpiono do likwidacji obozów pracy dla Żydów w całym Generalnym Gubernatorstwie. Większość więźniów Julagu I została odesłana do obozu macierzystego, a następnie, po selekcji do obozów przy zakładach zbrojeniowych w dystrykcie radomskim. Projekt należy ocenić jako wartościowy i zasługujący na realizację. W trakcie weryfikacji merytoryczno-prawnej wystąpiono do Muzeum KL Plaszow (w organizacji) o wydanie opinii merytorycznej. Zgodnie z w/w opinią: "Przedstawiony wniosek dotyczy przygotowania i realizacji upamiętnienia więźniów obozu pracy dla Żydów na terenie dzielnicy Płaszów (tzw. Julagu I; obecnie w dzielnicy Podgórze). Obóz znajdował się pomiędzy ulicą Wielicką i linią kolejową na wprost wylotu ul. Jerozolimskiej. Obszar dawnego obozu uległ silnym przekształceniom, głównie wskutek intensywnej urbanizacji południowej części dzielnicy. Przestrzeń, w której znajdował Julag I jest obecnie zagospodarowana przez średniowysoką zabudowę wielorodzinną (obszar bezpośrednio przy ul. Wielickiej) oraz obszar podlegający inwestycji biurowej (od strony ul. Prokocimskiej i torów kolejowych). Zaproponowana forma tablicy w formie prostego upamiętnienia, jak i jej planowane miejsce są trafione. Mimo pierwszego wrażenia, że tablica ta nie spełni swoich funkcji informacyjno-edukacyjnych (proponowane miejsce znajduje się przy słabo uczęszczanym, niedawno wyremontowanym odcinku ul. Prokocimskiej), wybór tego miejsca jest słuszny, gdyż pozawala na skuteczne podkreślenie specyfiki obozu, jako powstałego przede wszystkim dla rozbudowy sąsiedniego węzła kolejowego – tego, który znajduje się zaledwie kilkanaście metrów od proponowanej lokalizacji. Forma i skład tablicy, tak jak sugeruje Autor wniosku winny być proste. Informacje historyczne przytoczone we wniosku są poprawne i aktualne. Co ważne, nie zawierają błędów i uproszczeń. Natomiast można rozważyć uzupełnienie ostatecznej treści tablicy cytatem więźnia lub więźniarki, który oprócz rzeczowego przekazu historycznego wprowadzałby do proponowanego upamiętnienia osobisty, ludzki wymiar doświadczenia obozowego. Możliwe jest również dodanie schematycznej mapy z lokalizacją wymienionych trzech obozów – raczej w formie poglądowej/estetycznej niż rzeczowej mapy topograficznej (niewielka skala w znaczy sposób wpłynęłaby na brak jej czytelności). Autor projektu słusznie zauważa, że upamiętnienie to w pewien sposób „domyka” historię i pamięć o krakowskich Julagach, w tym najstarszym z nich – Julagu I, a także dwóch kolejnych w Prokocimiu i Bieżanowie. Na podkreślenie zasługuje również fakt, że wszystkie te upamiętnienia są inicjowane przez lokalną społeczność, co stanowi ich dodatkowy walor." W trakcie dokonywania weryfikacji merytoryczno-prawnej ustalono, że działki na których mogłoby zostać zrealizowane upamiętnienie stanowią własność Gminy Miejskiej Kraków. Wydział Planowania Przestrzennego Urzędu Miasta Krakowa pismem z dnia 13.04.2026 r. znak BP-05.6724.191.2026.MJA w odpowiedzi na zapytanie z 09.04.2026 r. w s. zaopiniowania możliwości realizacji wniosku numer BO.D13.24/26 „Tablica informująca o lokalizacji w Julagu I Płaszów”, złożonego w ramach Budżetu Obywatelskiego Miasta Krakowa 2026, poinformował, że realizacja proponowanego projektu, tj. umieszczenie przy ul. Prokocimskiej tablicy informacyjnej, która przypomni o istnieniu obozu pracy przymusowej dla Żydów (Julag l), winna nastąpić w oparciu o zapisy uchwały Nr XXXVI/908/20 Rady Miasta Krakowa z dnia 26 lutego 2020 r. w sprawie ustalenia „Zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń” (Dz. Urz. Woj. Mał. z dnia 9 marca 2020 r., poz. 1984). Przeprowadzone przez Muzeum badanie rynku, zgodnie z zapisami § 17 ust. 3 Regulaminu, potwierdziło, że szacunkowe koszty realizacji zadania zostały ustalone rzetelnie i odzwierciedlają ceny rynkowe. Projekt spełnia wskazane Regulaminem kryteria ogólnodostępności (efekty realizacji projektu będą dostępne dla wszystkich zainteresowanych mieszkańców przez co najmniej 25 godzin w tygodniu (w przedziale 6:00-22:00) oraz w miarę możliwości dostępne w weekendy (soboty i niedziele). Po dokonaniu na podstawie § 15 ust. 3 i 5 Regulaminu Budżetu Obywatelskiego Miasta Krakowa weryfikacji merytoryczno – prawnej pod kątem spełnienia kryteriów wskazanych w § 1 ust. 2, § 2-3 i § 17 ust. 1 cyt. Regulaminu oraz powołując się na w/w pozytywną opinię wyrażoną przez Muzeum KL Plaszow (w organizacji) oraz Wydział Planowania Przestrzennego Urzędu Miasta Krakowa, mając na względzie konieczność zastosowania się na etapie realizacyjnym zadania do wytycznych wskazanych przez w/w Wydział - Muzeum Krakowa dokonuje pozytywnej weryfikacji merytoryczno-prawnej przedstawionego projektu, stwierdzając, że jest on zgodny z powołanymi przepisami.