Plac Centralny na Nowo - Zieleń i Mikroretencja cz. 1
Edycja Budżet Obywatelski 2026 Projekt ogólnomiejski Realizacja projektu odbywać się będzie w przestrzeni ogólnodostępnej.
Lokalizacja
Główna lokalizacja: Plac Centralny
Krótki opis projektu
Rewaloryzacja zieleni Placu Centralnego w Nowej Hucie: Projektujemy etapową wymianę zdegradowanych drzew i nasadzenia nowych dorosłych w historycznym układzie oraz mikroretencję: deszcz z nawierzchni zasila zieleńce pod koronami.
Opis projektu
Projekt "Plac Centralny na Nowo - Zieleń i Mikroretencja cz. 1" zakłada stworzenie projektu pod nowe drzewa i mikroretencję, zakłada rewaloryzację zieleni Placu Centralnego im. Ronalda Reagana w Nowej Hucie poprzez:
- wykonanie inwentaryzacji dendrologicznej i oceny kondycji drzew oraz wstępnych badań gruntu,
- opracowanie koncepcji (z kwerendą archiwalną) odtwarzającej czytelny, historyczny układ zieleni zgodny z kompozycją placu,
- etapową wymianę drzew zdegradowanych/obumierających oraz nasadzenia nowych drzew dużych rozmiarów (dorosłych),
- poprawę warunków siedliskowych: wymianę i polepszenie podłoża w strefach drzew, aby zapewnić im właściwą przestrzeń, napowietrzenie, przepuszczalność i retencję,
- wdrożenie mikroretencji: przechwytywanie i kierowanie wód opadowych z wybranych fragmentów nawierzchni (chodniki/ciągi komunikacyjne) do zieleńców i stref pod koronami drzew (np. poprzez lokalne obniżenia, misy infiltracyjne, nacięcia krawężników, rozwiązania filtracyjno-infiltracyjne),
- uporządkowanie i uzupełnienie niskiej zieleni (byliny/krzewy/cebule) w uzgodnionych miejscach tak, by wzmacniać estetykę i bioróżnorodność, a jednocześnie nie zasłaniać osi widokowych i układu urbanistycznego,
- pielęgnację i monitoring nowych nasadzeń przez min. 3 sezony wegetacyjne.
Projekt jest celowo otwarty na uzgodnienia z jednostkami miejskimi (zarządca zieleni, zarządca dróg, ewentualne uzgodnienia konserwatorskie), tak aby dobrać najlepsze rozwiązania techniczne, gatunki i zakres etapowania przy zachowaniu podstawowych założeń: duże drzewa + poprawa gruntu + mikroretencja.
UZASADNIENIE PROJEKTU
Plac Centralny jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych i symbolicznych miejsc Krakowa, intensywnie użytkowanym przez mieszkańców całego miasta oraz odwiedzających.
Dziś jego zieleń wysoka w wielu miejscach traci funkcję kompozycyjną i klimatyczną, a warunki siedliskowe (gleba, woda, przestrzeń dla korzeni) nie sprzyjają trwałości drzew. Projekt odpowiada na trzy kluczowe potrzeby:
1. Przywrócenie historycznego, architektoniczno-urbanistycznego układu zieleni
Plac Centralny oraz otaczające go osiedla stanowią część planowanej kompozycji Nowej Huty, projektowanej m.in. przez Tadeusza Ptaszyckiego oraz Janusza i Martę Ingardenów. Zieleń (szpalery, rytm drzew, ramy widokowe, czytelne wnętrza urbanistyczne) nie jest tu dodatkiem, ale elementem architektury krajobrazu, który porządkuje przestrzeń, podkreśla osie i skale placu oraz buduje reprezentacyjny charakter centrum. Projekt zakłada odtworzenie tej logiki kompozycyjnej poprzez nasadzenia dużych (dorosłych) drzew w układzie zgodnym z historycznym zamysłem na podstawie kwerendy archiwalnej i dokumentów planistyczno-konserwatorskich.
2. Realizacja zgodna z ochroną konserwatorską i zapisami Pomnika Historii Nowa Huta
Zespół architektoniczny i urbanistyczny dzielnicy Nowa Huta został uznany za Pomnik Historii. W rozporządzeniu wskazano, że celem ochrony jest zachowanie m.in. walorów przestrzennych i autentyczności tej reprezentatywnej realizacji urbanistycznej. Oznacza to, że działania na Placu Centralnym powinny wzmacniać i porządkować historyczne wartości miejsca w tym kompozycję zieleni i czytelność wnętrz urbanistycznych a nie wprowadzać przypadkowe, doraźne rozwiązania. Dlatego projekt jest zaplanowany jako proces: inwentaryzacja koncepcja z kwerendą uzgodnienia konserwatorskie realizacja etapowa, z doborem gatunków i parametrów nasadzeń tak, aby zachować zgodność z charakterem historycznego centrum. Jednocześnie Plac Centralny znajduje się w obszarze objętym Parkiem Kulturowym Nowa Huta, utworzonym w celu ochrony krajobrazu kulturowego, zabytków oraz historycznego układu urbanistycznego i charakteru przestrzeni publicznej. Miasto posiada też Plan ochrony Parku Kulturowego Nowa Huta, pozytywnie zaopiniowany przez MWKZ, zawierający analizy widokowo-kompozycyjne i wytyczne dla kluczowych wnętrz/osi. W tych wytycznych Plac Centralny jest wskazany jako jedno z kluczowych miejsc (wnętrze placowe / widok kluczowy), co dodatkowo uzasadnia potrzebę świadomego, kompozycyjnego uporządkowania zieleni w tym rejonie.
3. Odporność na suszę i ulewy mikroretencja + poprawa gruntu = realna trwałość drzew
Zmiany klimatu (fale upałów, długie okresy bez deszczu, a jednocześnie opady nawalne) powodują, że samo dosadzenie drzew bez poprawy warunków siedliskowych jest rozwiązaniem krótkotrwałym. Projekt rozwiązuje to systemowo:
- poprawa/wymiana podłoża w strefach drzew (napowietrzenie, przepuszczalność, retencja),
- mikroretencja: kierowanie części wód opadowych z nawierzchni do zieleńców i stref pod koronami drzew (z infiltracją i podczyszczaniem), tak aby deszcz pracował na rzecz zieleni, zamiast znikać w kanalizacji.
Efekt dla mieszkańców i użytkowników miasta:
- chłodniejszy, bardziej komfortowy Plac Centralny latem (cień, mniej betonowej patelni),
- zdrowsze, trwalsze drzewa (mniej zamierania i kosztów odtworzeń),
- estetyka i rangowość centrum Nowej Huty zgodna z wartościami chronionymi Pomnika Historii,
- rozwiązanie pokazowe dla całego Krakowa: jak łączyć rewaloryzację zabytkowej przestrzeni z adaptacją do zmian klimatu w jednym projekcie.
Liczba planowanych uczestników biorących udział w projekcie
Plac Centralny jest miejscem o bardzo dużym natężeniu ruchu pieszych, dlatego realna liczba beneficjentów jest liczona w tysiącach.
Opis procesu rekrutacji
Projekt ma charakter infrastrukturalny i jest skierowany do wszystkich mieszkańców, dlatego nie wymaga rekrutacji w rozumieniu naboru uczestników. Planowane jest natomiast otwarte zaproszenie do udziału w części konsultacyjnej (np. spacer badawczy/spotkanie informacyjne).
Wykaz sprzętu przewidzianego do wykorzystania w projekcie
Po stronie wykonawcy (w ramach zamówienia) przewiduje się m.in.: - sprzęt do prac ziemnych i transportu: koparko-ładowarka/mini-koparka, samochody transportowe, wywrotki, - narzędzia do sadzenia i pielęgnacji drzew: wiertnice/świdry glebowe, łopaty, sprzęt do palikowania i wiązań, materiały i elementy dla drzew: paliki, taśmy/wiązy, osłony pni (jeśli potrzebne), ściółka, obrzeża/misy, - komponenty mikroretencji i infiltracji (w zależności od uzgodnionego rozwiązania): elementy do lokalnych obniżeń, nacięć krawężników, ewentualne skrzynki/warstwy infiltracyjne, materiały filtracyjne, - sprzęt do podlewania i pielęgnacji w okresie gwarancyjnym: beczkowóz/zbiorniki, węże, hydrantowe punkty poboru (jeśli dostępne), - dla konsultacji (jeśli realizowane): nagłośnienie przenośne, rzutnik/ekran lub plansze, materiały informacyjne/druk.
Uzasadnienie potwierdzające spełnienie przez projekt kryterium ogólnodostępności
Projekt realizowany jest w przestrzeni publicznej Placu Centralnego, dostępnej dla wszystkich mieszkańców i odwiedzających. Po zakończeniu prac teren pozostanie ogólnodostępny 24/7, bez biletów, zapisów i ograniczeń korzystania. Efekty projektu (cień, zieleń, mikroretencja) będą służyły każdemu użytkownikowi placu: pieszym, osobom starszym, rodzinom z dziećmi, osobom z niepełnosprawnościami,
| Nazwa | Opis | Koszt |
|---|---|---|
| Ogłoszenie | Ogłoszenie przetargu na projekt i realizacja zadania | 250 000,00 PLN |
| 250 000,00 PLN |
| Nazwa | Opis | Data |
|---|---|---|
| Ogłoszenie | Ogłoszenie przetargu na projekt | 1 połowa 2027 |
| Realizacja | Przygotowanie i prezentacja projektu | 2 połowa 2027 |