Chomik z Krakowa: tropimy, uczymy, chronimy!

Edycja Budżet Obywatelski 2026 Projekt ogólnomiejski Realizacja projektu odbywać się będzie w przestrzeni ogólnodostępnej.

Lokalizacja

Główna lokalizacja: Nowa Huta

Dodatkowe lokalizacje: Wzgórza Krzesławickie

Krótki opis projektu

Kraków ma swojego polnego superbohatera! Dzieci z klas 1-3 szkół podstawoowych dostaną bezpłatną książeczkę-zabawę, a rodziny ruszą na Chomiczy Spacer: szukamy śladów, uczymy się mądrej ochrony i wysyłamy obserwacje naukowcom.

Opis projektu

Chomiczy Trop edukacja i rodzinne obserwacje w Krakowie!

Bezpłatna książeczka dla klas 13: komiks, zagadki i Chomiczy spacer z rodzicami. Dzieci uczą się, jak chronić siedliska chomika w Krakowie i jak zgłaszać obserwacje naukowcom. Edukacja działa też na dorosłych.

Grupa docelowa

Uczniowie klas 1-3 szkół podstawowych (priorytet: szkoły z terenów rolniczych i obrzeży miasta, gdzie prowadzone są działania rozpoznania stanowisk chomika zwłaszcza wschodnia część Krakowa).

Co powstanie w projekcie

• Książeczka edukacyjna A5 (ok. 2428 stron, pełny kolor) dla dzieci klas 13 w formie zabawowej (komiks + zadania + kolorowanki + misje terenowe).
• Wersja cyfrowa (PDF do pobrania) + wersja audio (krótkie nagranie do wspólnego słuchania w domu). - Pakiet dla nauczycieli (PDF): gotowy mini-scenariusz lekcji 45 min + karty pracy (drukowalne).
• Cykl warsztatów w szkołach (np. 20 spotkań) w pierwszej kolejności na terenach rolniczych Krakowa i w rejonach wskazywanych w działaniach inwentaryzacyjnych.
• Rodzinne Chomicze Spacery (4 otwarte wydarzenia weekendowe) w przestrzeni publicznej, bezpłatne, z edukatorem.
• Prosta Ścieżka zgłaszania obserwacji (instrukcja w książeczce + QR): jak bezpiecznie zanotować obserwację/norę i gdzie wysłać. W Krakowie funkcjonują działania zachęcające do zgłaszania, a w materiałach podamy aktualne kontakty projektu badawczego (URK) używane w miejskiej akcji.

Co dokładnie będzie w książeczce (przykładowy spis treści)

• Poznaj chomika europejskiego to nie chomik ze sklepu, ciekawostki o wyglądzie i zachowaniu.
• Podziemne miasto chomika jak wygląda nora, spiżarnia, latryna, korytarze.
• Chomik pomaga przyrodzie i rolnictwu rola w glebie i retencji, zjadanie niektórych szkodników.
• Mity i fakty m.in. że chomik nie jest winny wszystkiego, a część szkód bywa mylona z innymi gryzoniami.
• Chomiczy Spacer z rodzicami (misja) karta obserwacji: data, miejsce, typ śladu (nora/obserwacja/ślad po żerowaniu), zdjęcie z daleka, zasady bezpieczeństwa.
• Jak się zachować, gdy spotkasz chomika nie dotykać, nie karmić, nie rozkopywać nor, trzymać psa na smyczy, zrobić zdjęcie z dystansu.
• Gdzie wysłać obserwację w Krakowie w książeczce podamy: e-mail oraz numery telefonu (do weryfikacji). informację, że miasto/RDOŚ zachęca do zgłaszania stanowisk i udziału w inwentaryzacji.
• Dla rolników i dorosłych (wkładka dla rodzica):
  • dlaczego chomik jest prawnie chroniony i czemu warto chronić siedliska;
  • jak ograniczać konflikty i szkody (praktyki sprzyjające bioróżnorodności, zgłaszanie problemów i konsultacje) z odniesieniem do działań badawczych zbierających też opinie o uszkodzeniach w uprawach.

UZASADNIENIE PROJEKTU

Chomik europejski jest symbolem ochrony bioróżnorodności w 2026 r. wygrał ogólnopolski plebiscyt Zwierzę Roku (ponad 33 tys. głosów).

Jednocześnie w Krakowie prowadzone są działania rozpoznania i ochrony stanowisk, bo na terenach rolniczych miasta (zwłaszcza we wschodniej części) chomik nadal występuje i wymaga mądrej koegzystencji.

Projekt odpowiada na realną potrzebę: edukować dzieci i całe rodziny, żeby:

• zmniejszać konflikty (mit szkodnika),
• budować dumę i odpowiedzialność za przyrodę za oknem,
• rozwijać proste postawy citizen-science (obserwacje i zgłoszenia), co wspiera monitoring i planowanie ochrony.

Efekt dla mieszkańców: więcej wiedzy, mniej złych reakcji na dzikie zwierzę, większa troska o miedze, zadrzewienia i mozaikę krajobrazu rolniczego a to pomaga nie tylko chomikowi (gatunek parasolowy), ale całym ekosystemom.

Liczba planowanych uczestników biorących udział w projekcie

Książeczki drukowane: ok. 12 000 dzieci (klasy 13) + efekt rodzinny (rodzice/opiekunowie). Warsztaty szkolne: 20 spotkań × ok. 30 uczniów = 600 dzieci. Chomicze Spacery (otwarte): 4 wydarzenia × ok. 50 osób = 200 uczestników. Łączny zasięg bezpośredni (dzieci + wydarzenia) szacunkowo: ~12 800 osób, plus zasięg pośredni w rodzinach (czytanie w domu).

Opis procesu rekrutacji

Szkoły (warsztaty): otwarty nabór przez formularz zgłoszeniowy (informacja do wszystkich szkół podstawowych). Kryteria pierwszeństwa: szkoły z terenów rolniczych/obrzeży oraz obszarów, gdzie prowadzone są działania inwentaryzacyjne i gdzie występowanie chomika jest prawdopodobne/zgłaszane. Jeśli zgłoszeń będzie więcej niż miejsc: kolejność zgłoszeń + priorytet terytorialny. Spacery rodzinne: otwarte, bezpłatne; prosta rejestracja online (limit bezpieczeństwa) lub wejście bez zapisów zależnie od lokalizacji. Dostępność: Zadanie będzie realizowane z uwzględnieniem potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, zgodnie z art. 6 i 7 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. W szczególności: – materiały drukowane zostaną zaprojektowane z wykorzystaniem kontrastowych kolorów, dużego kroju pisma, z zachowaniem hierarchii nagłówków oraz podziału treści na krótkie bloki tekstowe, – wersje elektroniczne (PDF) będą przystosowane do obsługi przez czytniki ekranu, zawierać będą opisy alternatywne dla ilustracji, umożliwią skalowanie czcionki oraz korzystanie z funkcji wyszukiwania treści, – warsztaty edukacyjne przewidziane w ramach projektu będą realizowane z uwzględnieniem dostępności architektonicznej: warsztaty dla uczniów będą odbywać się w placówkach szkolnych dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnością ruchową, w szczególności zapewniających swobodny dostęp dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, natomiast warsztaty dla mieszkańców będą realizowane w przestrzeni parkowej lub innych miejscach publicznych o dostępnej infrastrukturze, umożliwiającej udział osobom z ograniczoną mobilnością. Ochrona małoletnich: Osoby zaangażowane do realizacji zajęć z dziećmi i młodzieżą podlegać będą weryfikacji zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich oraz innych właściwych przepisów prawa. W szczególności osoby te zobowiązane będą do przedłożenia: • informacji z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie przestępstw określonych w rozdziale XIX i XXV Kodeksu karnego, w art. 189a oraz art. 207 Kodeksu karnego, a także w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1939 z późn. zm.), lub odpowiadających tym przestępstwom czynów zabronionych określonych w przepisach prawa obcego, • potwierdzenia niefigurowania w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym.

Wykaz sprzętu przewidzianego do wykorzystania w projekcie

Zakup/wykorzystanie w projekcie: materiały poligraficzne (druk książeczek, plakaty informacyjne dla szkół), zestawy edukatora terenowego: lupy, miarki, klipboardy, zestaw tropów/kart obserwacji, materiały plastyczne dla dzieci, 12 roll-upy/tablice edukacyjne do warsztatów i spacerów, przygotowanie wersji cyfrowej (PDF) i audio (nagranie + prosta obróbka).

Uzasadnienie potwierdzające spełnienie przez projekt kryterium ogólnodostępności

Projekt jest bezpłatny dla mieszkańców Krakowa: książeczka będzie dystrybuowana do szkół i miejsc publicznych (np. wybrane biblioteki/MDK), pełna wersja PDF + audio będzie dostępna do pobrania dla wszystkich, spacery rodzinne i wydarzenia są otwarte, ogłaszane publicznie. Dodatkowo instrukcja zgłaszania obserwacji będzie publiczna i możliwa do wykorzystania przez każdego mieszkańca.

Galeria