Paprociowy Las - Stwórzmy park leśny w Czyżynach

Edycja Budżet Obywatelski 2026 Projekt ogólnomiejski - dotyczy całego obszaru Realizacja projektu odbywać się będzie w przestrzeni ogólnodostępnej.

Lokalizacja

Główna lokalizacja: Czyżyny, rejon ulic Dolnomłyńskiej, Strumyk i Nowohuckiej

Dodatkowe lokalizacje: Granice parku określone zostały na podstawie załącznika graficznego do uchwały Nr XXIV/560/25 Rady Miasta Krakowa z dnia 23 kwietnia 2025 r.

Krótki opis projektu

Wyobraź sobie piękny las, pełen paproci i dostojnych drzew. Powstaną ścieżki, infrastruktura sportowa i mała architektura, chroniąc bioróżnorodność i lokalny mikroklimat. Projekt zakłada udostępnienie mieszkańcom 1,3 ha lasu przy ul. Dolnomłyńskiej.

Opis projektu

Paprociowy Las to przepiękne miejsce bogate w cenny kilkudziesięcioletni drzewostan, a także we fragmenty porośnięte paprociami, które dodają mu niezwykłego charakteru, gdyż przywodzą na myśl starą puszczę.

Wywołują też pozytywne emocje u przebywających tam osób. Podobnie pozostawione tu martwe drewno ze starych, powalonych lub obumierających drzew nadaje miejscu charakter, a także przyczynia się do bioróżnorodności gatunków w tym miejscu. Jednocześnie jest to obszar zaniedbany, zaśmiecony, obecnie jest nieużytkiem, nie jest w żaden sposób udostępniony, co więcej z roku na rok coraz bardziej zarasta i degraduje przez występujące tu inwazyjne gatunki.

A przecież paprociowy Las to unikalna, 1,3-hektarowa dzika enklawa zieleni w sercu intensywnie zabudowujących się Czyżyn, która zostanie udostępniona mieszkańcom przy minimalnej ingerencji w jej naturalny ekosystem. Zgodnie z zasadą minimum betonu, maksimum natury, projekt zakłada uporządkowanie terenu z zalegającego gruzu i śmieci, wytyczenie ścieżek z naturalnych zrębków drzewnych oraz montaż eko-małej architektury, takiej jak ławki z kłód czy hamaki miejskie. W części dawnych ogródków działkowych powstanie ogród społeczny, pozwalający na integrację sąsiedzką i wspólną uprawę roślin na niezwykle żyznej, miejscowej glebie murszowej. Teren ten to najbliższe dzikie zielone miejsce do spędzania wolnego czasu.

Historia Paprociowego Lasu to inspirujący przykład wieloletniej determinacji lokalnej społeczności w walce o prawo do zieleni:

• Początek (2019/2020): Mieszkańcy Czyżyn, zaniepokojeni planami wycinki drzew i sprzedaży terenu pod zabudowę biurową za 12,5 mln zł, rozpoczęli oddolny protest. Pod petycją o ratowanie lasu podpisało się ponad 3-4 tysiące osób.
• Pierwsza próba w BO (2021): Złożono projekt do Budżetu Obywatelskiego, który jednak został odrzucony na etapie weryfikacji, ponieważ ówczesny plan miejscowy przeznaczał ten teren pod usługi (symbol U.14).
  Działania aktywistyczne: Mimo formalnej porażki, mieszkańcy nie poddali się co roku organizowali społeczne sprzątanie lasu, prowadzili profil informacyjny w mediach społecznościowych i lobbowali u radnych o zmianę prawa lokalnego.
• Przełom (2025-2026): Dzięki niesłabnącej presji, władze miasta wstrzymały sprzedaż i przystąpiły do sporządzenia nowego planu miejscowego Paprociowy Las - Czyżyny, który oficjalnie zmienia przeznaczenie działek na zieleń urządzoną (1ZP).

WIDEO - Paprociowy las w Czyzynach - spotkanie prezydenta z mieszkańcami

Obecny wniosek do BO 2026 jest ostatnim krokiem, który pozwoli zamienić wywalczony przez mieszkańców teren w bezpieczne i przyjazne miejsce odpoczynku, o co społeczność zabiegała przez ponad 6 lat.

Projekt rozwiązuje kluczowe problemy dynamicznie rozwijającej się Dzielnicy XIV:

• Ochrona przed uciążliwościami: Las pełni funkcję naturalnego bufora akustycznego i pyłowego, chroniąc okoliczne bloki przed hałasem i spalinami z ul. Nowohuckiej oraz bazy MPGO wraz z głośną Lamusownią, 
• Walka z upałem: Jako wyspa zieleni park skutecznie obniża temperaturę podczas upałów oraz wspiera retencję wody, co jest kluczowe w gęstej tkance miejskiej.
• Efektywność kosztowa: Dzięki zachowaniu naturalnego charakteru, park nie generuje wysokich kosztów utrzymania typowych dla skomplikowanych założeń ogrodniczych.

Ważne, by zostało ono nadal o charakterze dzikim, częściowo nie urządzonym, dlatego potrzebne będzie opracowanie koncepcji udostępnienia Lasu Paprociowego.

Możliwe prace terenowe to:

• Uporządkowanie terenu, usunięcie śmieci i gruzu, zabezpieczenie podpiwniczeń,
• Kilkukrotne w ciągu roku koszenie wraz z karczowaniem miejsc zarośniętych siewkami i inwazyjnymi gatunkami (m.in. orzech włoski, klon jesionolistny, winobluszcz, jeżyny, nawłoć kanadyjska) i chwastami, tak aby je wyeliminować, 
• Wysypanie ścieżek zrębkami drewnianymi,
• Postawienie tablic edukacyjnych m.in. nt. występujących tu gatunków, m.in paproci,
• Utworzenie ogrodu społecznego - grządek na terenie obecnie ogrodzonym,
• Postawienie zewnętrznej siłowni, sprzętów ogólnodostępnych dla okolicznych mieszkańców  - na najbardziej zdegradowanym do niedawna (stały tam garaże) miejscu od strony ulicy Dolnomłyńskiej,
• Mała architektura dla dorosłych i dzieci - kosze na śmieci, ławki z kłód drewnianych, hamak, tunel wierzbowy, altana wierzbowa,
• Umieszczenie budek lęgowych dla ptaków oraz domków dla jeży.
• Plan zagospodarowania przestrzennego umożliwia też umiejscowienie toalety. 

1. Uporządkowanie terenu - konieczne jest uprzątnięcie dużych elementów, jak gruz i prowizoryczne ogrodzenie dawnego ogródka działkowego (metalowa siatka i inne metalowe elementy) usunięcie śmieci, zabezpieczenie pozostałości dawnych budynków - mini - podpiwniczeń. Równocześnie bardzo istotne jest pozostawianie martwego drewna, które jest cennym składnikiem dzikich lasów i zakątków. 

2. Koszenie jest niezbędne by zatrzymać degradację tego terenu przez rozrastające się tu gatunki inwazyjne. Miejsca porośnięte nawłocią należy skosić 3 razy w ciągu roku (luty/marzec;, lipiec/sierpień (przed wysiewem) oraz pod koniec września). Pozostałe fragmenty porośnięte winobluszczem, jeżynami, siewkami m.in. klona jesionolistnego i orzecha włoskiego a także chwastami (pokrzywa, przytulia) należy skosić przynajmniej raz - na przedwiośniu oraz wykarczować.

3. Ścieżki - istnieją już wydeptane przez mieszkańców wąskie ścieżki, dobrze wykorzystać ich bieg i ew. utworzyć kilka nowych, najlepiej, aby ścieżki wykonać z naturalnej nawierzchni, najlepiej drewnianych zrębków, co jest ekologiczne, estetyczne i jednocześnie nie zaburza gospodarki wodnej miejsca.

4. Tablice będą informować mieszkańców o historii tego miejsca, pochodzeniu żyznej gleby i martwego drewna, o wartościowym ekosystemie jaki tu powstał, o korzyściach płynących z takich miejsc, o występujących gatunkach flory i fauny, o idei ogrodu społecznego.

5. Ogród społeczny pozwoli na wykorzystanie potencjału istniejącej tu gleby, a także odwołanie do historycznego już przeznaczenia części tego miejsca. Będzie stanowił dodatkowy atut miejsca dla mieszkańców - skupiając ich przy pracach ogrodniczych, umożliwiając integrację lokalnej społeczności i wspólną uprawę warzyw i kwiatów na użytek mieszkańców. Skupienie społeczności mieszkańców wokół wspólnego pielęgnowania ogrodu jest sprawdzonym sposobem na budowanie relacji sąsiedzkich, a także rozbudzanie wrażliwości i budowanie relacji z przyrodą. Obszar ten jest obfity w żyzną glebę murszową.

6. Zewnętrzna siłownia może powstać w miejscu zdegradowanym przez stojące tu do niedawna blaszane garaże. Stanie się miejscem, w którym mieszkańcy będą mogli zadbać o kondycję i zdrowie fizyczne. Chodzi tu o niewielką siłownię, na początek 3-4 sprzęty, np: wioślarz, wyciskanie siedząc, prasa nożna i ew. w miarę dostępności w budżecie - twister. 

7. Mała architektura dla dorosłych i dla dzieci - kosze na śmieci i kosze na psie odchody, ławki - kłody, hamak oraz tunel wierzbowy, który stanie niedaleko siłowni, piaskownica dla dzieci oraz pagórek ze zjeżdżalnią - będą dodatkową zachętą dla mieszkańców, by wolny czas spędzać w tym miejscu. Korzystając z obecnego ukształtowania terenu pagórek można utworzyć w miejscu, gdzie już istnieje niewielka różnica wysokości usypując dodatkowo niewielkie wzniesienie. W przyszłości w ramach kolejnych projektów BO pomysł architektury naturalnego leśnego placu dla dzieci zostanie rozwinięty bardziej. 

8. Budki dla ptaków i domki dla jeży to ukłon w stronę występujących tu zwierząt i jednocześnie zapewnienie im bezpiecznych warunków do życia, pomimo, że miejsce to będzie częściej odwiedzane przez ludzi. Proponujemy umieszczenie 2 domków dla jeży oraz budek lęgowych dla ptaków typu: A, A1, B, D, E (1-szt. z rurą pcv "antynkunową" w otworze), P oraz dla kowalika.

Więcej zdjęć tego Lasu Paprociowego wykonanych na wiosnę roku znajduje się w galeriach: Paprociowy Las i Paprociowy Las - Makro

UZASADNIENIE PROJEKTU

Las stanowi kluczowy bufor akustyczny i spalinowy od ul. Nowohuckiej. Przeciwdziała miejskiej wyspie ciepła i wspiera retencję wody, co jest zgodne z wymogami błękitno-zielonej infrastruktury nowego MPZP. Kontakt z naturą poprawia zdrowie psychiczne mieszkańców.

Liczba planowanych uczestników biorących udział w projekcie

Od 5 000 do 10 000 osób rocznie. Liczba uczestników została oszacowana na podstawie liczby mieszkańców bezpośrednio sąsiadujących z lasem osiedli w Czyżynach oraz dotychczasowego zaangażowania społeczności (ponad 4000 podpisów pod petycją o ratowanie lasu). Projekt zakłada stworzenie ogólnodostępnego parku leśnego, z którego korzystać będą spacerowicze, rodziny z dziećmi, seniorzy oraz użytkownicy ogrodu społecznego przez cały rok

Opis procesu rekrutacji

Brak rekrutacji - obiekt ogólnodostępny

Uzasadnienie potwierdzające spełnienie przez projekt kryterium ogólnodostępności

Projekt zakłada stworzenie publicznie dostępnego parku leśnego na terenie stanowiącym własność Gminy Miejskiej Kraków. Realizacja zadania jest w pełni zgodna z zapisami nowego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru Paprociowy Las - Czyżyny, który oficjalnie wyznacza ten obszar jako teren zieleni urządzonej (symbol 1ZP) i umożliwia lokalizację tam parku publicznego. Efekty realizacji projektu będą dostępne dla wszystkich mieszkańców Krakowa oraz gości nieodpłatnie, przez całą dobę i we wszystkie dni tygodnia. Teren parku nie będzie posiadał ogrodzeń ani innych barier architektonicznych ograniczających wstęp, co zapewnia swobodny dostęp z każdej strony sąsiadujących osiedli. Zaplanowana infrastruktura, taka jak naturalne ścieżki ze zrębków, ławki z bali czy hamaki miejskie, została zaprojektowana z myślą o integracji i rekreacji szerokiego grona odbiorców od rodzin z dziećmi i seniorów po osoby poszukujące wyciszenia w kontakcie z dziką naturą. Kluczowe argumenty potwierdzające ogólnodostępność: * Zgodność z MPZP: Plan miejscowy wprost narzuca funkcję publicznie dostępnego parku na tym terenie. * Brak opłat: Wstęp do Lasu Paprociowego będzie darmowy dla każdego. * Całodobowy dostęp: Jako park leśny, teren będzie otwarty 24/7. * Brak barier: Projekt unika betonowania i grodzenia, stawiając na naturalną, otwartą przestrzeń.

Galeria