Renowacja nagrobka Ambrożego Grabowskiego

Projekt odrzucony: Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie opiniuje negatywnie projekt zgłoszony do Budżetu Obywatelskiego Miasta Krakowa 2026 pn. „Renowacja nagrobka Ambrożego Grabowskiego” (projekt ogólnomiejski nr 49). Prowadzenie prac remontowo - konserwatorskich pomników nagrobnych na grobach rodzinnych będących w posiadaniu osób uprawnionych do dysponowania grobem nie należy do zadań własnych gminy lub powiatu. Zadanie nie spełnia więc kryterium określonego w § 1 ust. 2 Uchwały nr XLV/926/26 Rady Miasta Krakowa z dnia 21 stycznia 2026 r. w sprawie Regulaminu Budżetu Obywatelskiego Miasta Krakowa. Jest to kluczowa przesłanka powodująca konieczność odrzucenia projektu zgłoszonego do realizacji przez Urząd Miasta Krakowa lub miejską jednostkę organizacyjną w ramach Budżetu Obywatelskiego Miasta Krakowa. Pomimo, że cmentarz komunalny stanowi mienie komunalne a zadania własne obejmują sprawy cmentarzy gminnych (art. 7 ust. 1 pkt 13 ustawy o samorządzie gminnym), nie oznacza to, że każdy obiekt znajdujący się na jego terenie stanowi własność gminy lub zarządcy cmentarza. Nie podważając wartości historycznej wzmiankowanego pomnika nagrobnego usytuowanego na grobie rodziny Grabowskich na cmentarzu Rakowickim - lokalizacja grobu: pas 20, rząd południowy, grób po prawej Gralewskich (pochowani: Józefa Grabowska zm. 1854 r., Ambroży Grabowski zm. 1868 r. oraz Marian Burzyński zm. 1879 r.) - należy zwrócić uwagę, iż obiekt ten nie pozostaje we władaniu / posiadaniu Miasta. Nagrobek zgłoszony do renowacji jest usytuowany na grobie rodzinnym, oddanym w użytkowanie osobom spokrewnionym z pochowanymi w grobie, ujawnionym w ewidencji cmentarnej Zarządu Cmentarzy Komunalnych w Krakowie jako dysponenci grobu (na Ich wniosek). Prawo do dysponowania grobem stanowi szczególne uprawnienie o charakterze osobistym i majątkowym, obejmujące możliwość decydowania o sposobie korzystania z grobu, jego utrzymaniu, zagospodarowaniu oraz wykonywaniu zmian dotyczących nagrobka czy miejsca pochówku. Istnienie dysponenta oznacza zatem, że wobec konkretnego miejsca pochówku istnieje oznaczony podmiot prywatny wykonujący określone uprawnienia i sprawujący faktyczną pieczę nad grobem. W konsekwencji nie można traktować takiego grobu jako obiektu pozostającego w sferze odpowiedzialności gminy lub zarządcy cmentarza. Właścicielem pomnika, nagrobka lub innego mienia postawionego na cmentarzu jako kompozycji architektonicznej jest osoba, która grobem dysponuje. Fakt, że miejsce pochówku znajduje się na cmentarzu komunalnym, nie powoduje przejścia na gminę obowiązków związanych z utrzymaniem indywidualnego nagrobka, jeżeli wobec tego miejsca istnieje osoba uprawniona do wykonywania praw dysponenta. Odpowiedzialność gminy jako podmiotu realizującego zadanie własne w zakresie cmentarzy komunalnych odnosi się do zapewnienia funkcjonowania cmentarza jako obiektu użyteczności publicznej, utrzymania jego infrastruktury wspólnej, ciągów komunikacyjnych, urządzeń technicznych i porządku na terenie cmentarza, nie zaś do przejmowania obowiązków dotyczących obiektów pozostających pod pieczą indywidualnych osób uprawnionych. Prawo do remontu grobu mieści się w kategorii praw osobistych. Dysponent grobu podejmując prace konserwatorskie czyni to we własnym imieniu i na własną rzecz. Prawo osobiste do kultu pamięci osoby zmarłej ma dominujące znaczenie w stosunku do uprawnień majątkowych, wynikających z umowy zawartej z zarządca cmentarza, które nie mogą być wykonywane w sposób naruszający prawo osobiste. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 grudnia 1970 r. sygn. akt III CZP 75/70 wskazał: „W następstwie umowy, mocą której zarząd cmentarza oddaje zainteresowanej osobie miejsce na grób, powstaje swoisty stosunek cywilnoprawny. W ramach tego stosunku osoba ta uzyskuje nie tylko prawo do pochowania zmarłego, ale także - zgodnie z powszechnym zwyczajem - szereg uprawnień o charakterze trwałym, takich jak prawo wzniesienia nagrobka i jego przekształcenia, prawo do stałego odwiedzania grobu, stałego jego utrzymywania w należytym stanie, prawo wykonywania zmian o charakterze dekoracyjnym itp. Osoba ta więc korzysta na stałe z grobu, o czym wyraźnie mówi przepis art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. Nr 11, poz. 62). Zespół powyższych uprawnień polega niewątpliwie na wykonywaniu swoistego władztwa faktycznego nad grobem, przy czym władztwo to odpowiada treści określonego prawa cywilnego. Jeżeli zaś tak, to stan faktyczny odpowiadający temu władztwu stanowi posiadanie w rozumieniu art. 336 k.c. - oczywiście posiadanie zależne.” Umowa ta ma charakter stosunku zobowiązaniowego, o którym mowa w art. 36 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1292 z późn.zm.). Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami stwierdza, iż opieka nad zabytkami (a więc również nad zabytkowymi pomnikami nagrobnymi, nagrobkami, grobowcami, mogiłami) - spoczywa na jego właścicielu lub posiadaczu. Zabezpieczenie i utrzymanie zabytkowych pomników nagrobnych w jak najlepszym stanie, w tym poprzez zapewnienie przeprowadzania prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, należy do uprawnień i obowiązków dysponentów grobów. Dysponent grobu jest także uprawniony do występowania o wydanie przez właściwy organ konserwatorski pozwolenia na prowadzenie prac konserwatorskich i / lub restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku (grobie, grobowcu, nagrobku na zabytkowym cmentarzu). Może też wystąpić o wydanie zaleceń konserwatorskich, określających sposób korzystania z zabytku, jego zabezpieczenia i wykonania prac konserwatorskich, a także zakres dopuszczalnych zmian, które mogą być wprowadzone w tym zabytku. Może również ubiegać się o przyznanie dofinansowania na prace remontowo – konserwatorskie przy zabytku. Dysponenci grobów usytuowanych na krakowskich cmentarzach wpisanych do rejestru zabytków (w tym na cmentarzu Rakowickim), na których wzniesione są grobowce lub nagrobki o charakterze zabytkowym, mogą ubiegać się o uzyskanie dofinansowania na prace remontowo – konserwatorskie ze środków Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa. Środkami NFRZK dysponuje Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa (z siedzibą: ul. Kanonicza 24, 31-002 Kraków), który rozpatruje wnioski o przyznanie dofinansowania, m.in. w ramach Priorytetu V: „Kaplice grobowe, nagrobki, pomniki cmentarne i zespoły zieleni komponowanej”. Np. w 2026 roku Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa przyznał dofinasowanie na prace konserwatorskie m.in. przy 12 pomnikach nagrobnych (grobowcach lub nagrobkach) na wniosek dysponentów grobów, udział procentowy przyznanych dofinansowań z NFRZK pomiędzy 40% a 75% kosztów zadania (wnioskodawca - beneficjent winien zapewnić własny wkład finansowy). Termin składania wniosków o dofinansowanie to zazwyczaj 30 września roku poprzedzającego realizację zamierzonych prac, a jednym z wymogów jest m.in. załączenie do wniosku uzyskanego przez wnioskodawcę pozwolenia konserwatorskiego na prowadzenie prac konserwatorskich lub restauratorskich przy obiekcie i wstępnego kosztorysu zadania. W trakcie oceny wniosków o dofinansowanie Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa bierze pod uwagę między innymi stan zachowania zabytkowego pomnika nagrobnego, jego wartość artystyczną i historyczną, także w związku z działalnością i zasługami osób pochowanych w grobie. Szczegółowe informacje o zasadach przyznawania dofinansowania z NFRZK są dostępne na stronie internetowej skozk.pl oraz w Biurze Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa przy ul. Kanoniczej 24 w Krakowie. Konkludując, finansowanie remontu nagrobka ze środków budżetu obywatelskiego prowadziłoby de facto do przejęcia przez gminę finansowania obowiązków lub nakładów związanych z obiektem pozostającym pod pieczą konkretnego podmiotu prywatnego, co wykracza poza zakres zadania własnego gminy oraz pozostaje sprzeczne z publicznym charakterem środków budżetowych. Dodatkowo wskazuję, że od roku 2006 z budżetu Miasta Krakowa udzielane są dotacje celowe na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane prowadzone przy obiektach zabytkowych położonych na obszarze Gminy Miejskiej Kraków, nie stanowiących jej wyłącznej własności. Od 2019 r. Gmina Miejska Kraków dofinansowuje również prace przy obiektach znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków. Dofinansowaniem przyznawanym ze środków Gminy Miejskiej Kraków mogą być objęte prace, wyłącznie przy obiektach: - indywidualnie wpisanych do rejestru zabytków lub ujętych indywidualnie w gminnej ewidencji zabytków, - położonych na terenie Gminy Miejskiej Kraków, - niestanowiących wyłącznej własności Gminy Miejskiej Kraków, (wszystkie te kryteria muszą być spełnione łącznie). Zainteresowane osoby powinny zapoznać się z uchwałą Rady Miasta Krakowa określającą zasady przyznawania dotacji oraz zakres prac podlegających finansowaniu (obecnie obowiązuje Uchwała nr XIX/455/25 Rady Miasta Krakowa z dnia 13 lutego 2025 r. w sprawie określenia zasad udzielania dotacji celowej na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków lub znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków, położonych na obszarze Gminy Miejskiej Kraków, niestanowiących jej wyłącznej własności, ze zmianami wprowadzonymi Uchwałą nr XLVI/947/26 Rady Miasta Krakowa z dnia 25 lutego 2026 r.). Mamy nadzieję, iż powyższe informacje będą przydatne Wnioskodawcy projektu dotyczącego renowacji grobu - usytuowanego na pasie 20 na cmentarzu Rakowickim, w którym pochowany jest m.in. Ambroży Grabowski, zasłużony dla Krakowa bibliofil, wydawca i kronikarz krakowski - w celu pozyskania dofinansowania oraz przeprowadzenia prac renowacyjno - konserwatorskich przy przedmiotowym pomniku nagrobnym. Szczegółowe informacje o warunkach uzyskania zgody Zarządu Cmentarzy Komunalnych w Krakowie na wykonanie remontu nagrobka zawiera opis procedury nr ZCK-6 – dostępny m.in. na stronie internetowej www.zck-krakow.pl (w zakładce: Nasza Działalność – Jak załatwić sprawę), w Biuletynie Informacji Publicznej Miasta Krakowa na stronie https://www.bip.krakow.pl/uslugi/ZCK-6 oraz w biurze obsługi klienta Zarządu Cmentarzy Komunalnych w Krakowie, ul. Rakowicka 26.